Bà Ngô Thanh Tịnh – Trưởng ban TTTT, Nhà sáng lập Trung tâm VAPEDCO – đã có những chia sẻ về thách thức và cơ hội của Việt Nam, đồng thời nêu những giải pháp kiên định để thay đổi trong tương lai hội nhập quốc tế.
Giải pháp chiến lược thu hút FDI
Để giải quyết bài toán khó trong việc thu hút vốn FDI cho tất cả các tỉnh thành trên toàn quốc, chiến lược cốt lõi là phát huy lợi thế so sánh của từng địa phương kết hợp với cải cách thể chế đồng bộ. Các tỉnh cần chuyển từ thu hút đại trà sang chọn lọc FDI thế hệ mới.
Các giải pháp chiến lược bao gồm:
- Quy hoạch và hoàn thiện hạ tầng: Đảm bảo kết nối giao thông, cấp điện, cấp nước và hệ thống logistics đồng bộ giữa các vùng, tạo không gian kinh tế xuyên suốt.
- Cải thiện môi trường đầu tư: Xây dựng chính sách ưu đãi linh hoạt, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính, minh bạch hóa thông tin, áp dụng kinh nghiệm hiệu quả từ các địa phương đi trước, dựa trên phân tích kinh nghiệm thu hút vốn FDI của một số tỉnh, thành phố đặc trưng vùng ở Việt Nam.
- Phát triển chuỗi liên kết và công nghiệp phụ trợ: Kích thích doanh nghiệp nội địa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu để tăng tỷ lệ nội địa hóa, hạn chế tình trạng chỉ gia công đơn thuần như các dự án quy mô nhỏ và mô hình cũ.
- Chuyển đổi mô hình thu hút: Tập trung kêu gọi các dự án công nghệ cao, kinh tế xanh, năng lượng tái tạo và đổi mới sáng tạo; đồng thời thích ứng kịp thời với các quy định mới như thuế tối thiểu toàn cầu và các quy định liên quan đến thuế xuất nhập khẩu quốc tế.
Cơ hội chiến lược
Để triển khai hiệu quả các giải pháp thu hút FDI trên quy mô toàn quốc, Việt Nam cần nhìn nhận rõ cục diện thực tế thông qua các cơ hội chiến lược và thách thức cốt lõi sau:
- Dịch chuyển chuỗi cung ứng: Xu hướng đa dạng hóa chuỗi sản xuất toàn cầu (chiến lược “Trung Quốc + 1”) giúp Việt Nam trở thành điểm đến thay thế hàng đầu tại Đông Nam Á.
- Vị thế địa chính trị: Mạng lưới Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới sâu rộng (CPTPP, EVFTA, RCEP) tạo lợi thế cạnh tranh tuyệt đối về thuế quan xuất khẩu.
- Nâng cấp quan hệ ngoại giao: Việc nâng cấp quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với các nền kinh tế lớn (Mỹ, Nhật Bản, Úc, Hàn Quốc) mở đường cho làn sóng FDI công nghệ cao như bán dẫn, AI.
- Lợi thế nội tại: Chính trị ổn định, tốc độ tăng trưởng kinh tế khả quan và quy mô thị trường tiêu dùng nội địa ngày càng lớn.
- Kết nối xuất nhập khẩu khu vực: Tỷ lệ xuất khẩu sang các nước lân cận và các vùng đặc biệt được chú trọng. Việt Nam đang tích cực xây dựng hạ tầng cảng và vùng cửa khẩu nhằm liên kết xuất nhập khẩu quốc tế.
Thách thức cốt lõi
- Áp lực thuế tối thiểu toàn cầu: Các chính sách ưu đãi thuế truyền thống giảm dần hiệu lực, buộc các tỉnh phải cạnh tranh bằng môi trường đầu tư và hạ tầng thay vì “đua bôi trơn” hay giảm thuế.
- Hạ tầng và năng lượng: Hệ thống giao thông kết nối liên vùng tại nhiều địa phương còn yếu; nguy cơ thiếu hụt điện năng cục bộ cho sản xuất công nghiệp quy mô lớn.
- Chất lượng nguồn nhân lực: Thiếu hụt trầm trọng lao động kỹ thuật cao, kỹ sư công nghệ và quản lý cấp cao đáp ứng được tiêu chuẩn của các tập đoàn đa quốc gia.
- Sự chênh lệch vùng miền: Các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa gặp bất lợi lớn về địa hình và chi phí logistics, rất khó cạnh tranh thu hút FDI với các trung tâm kinh tế lớn. Khoảng cách địa lý xa các cảng quốc tế cũng là bài toán rất khó khăn đối với nhiều tỉnh trong việc thu hút nhà đầu tư FDI.
Kết luận
FDI vào Việt Nam sẽ tăng trưởng mạnh khi chúng ta nhìn rõ vai trò và trách nhiệm của mình với đối tác quốc tế. Cơ hội để Việt Nam bứt phá hoàn toàn có thể diễn ra trong tầm nhìn đến năm 2030.
Cơ hội là bệ phóng bứt phá
- Thay đổi vị thế quốc gia: Làn sóng FDI công nghệ cao (bán dẫn, AI) là cơ hội “trăm năm có một” để Việt Nam chuyển mình từ nước gia công giá trị thấp thành trung tâm công nghệ và sản xuất tiên tiến của thế giới.
- Nâng tầm doanh nghiệp nội địa: Áp lực từ các tập đoàn lớn buộc doanh nghiệp Việt phải tự nâng cấp năng lực quản trị và công nghệ để tham gia chuỗi cung ứng, từ đó lớn mạnh vững chắc.
Thách thức là bộ lọc và động lực thúc đẩy cải cách
- Ép buộc cải cách thực chất: Áp lực từ thuế tối thiểu toàn cầu chấm dứt thời kỳ “đua nhau giảm thuế” giữa các tỉnh. Muốn thắng, các địa phương bắt buộc phải dọn sạch thủ tục hành chính, minh bạch hóa và giảm chi phí không chính thức.
- Giải quyết các nút thắt kinh niên: Nguy cơ thiếu điện và thiếu nhân lực chất lượng cao là bài toán buộc Chính phủ phải hành động quyết liệt (ví dụ: phát triển năng lượng tái tạo, đổi mới giáo dục đại học), mang lại lợi ích lâu dài cho cả nền kinh tế.
Nếu Việt Nam tận dụng tốt cơ hội và hóa giải được thách thức, nền kinh tế sẽ phát triển rất tốt và bền vững. Ngược lại, nếu chậm chân, cơ hội dịch chuyển chuỗi cung ứng sẽ trôi qua tay các quốc gia đối thủ như Ấn Độ, Indonesia hay Malaysia.
Bà Ngô Thanh Tịnh
Ngô Thanh Tịnh
